Home / Giáo dục / Phân tích câu “Lúa chiêm lấp ló đầu bờ Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”

Phân tích câu “Lúa chiêm lấp ló đầu bờ Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”

Đề bài: Em hãy phân tích câu ca dao sau:

“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ

Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”.

Bài làm

Ca dao, tục ngữ dân gian Việt Nam vô cùng phong phú, đa dạng. Một phần trong kho tàng vĩ đại đấy là ca dao đúc kết kinh nghiệm trong lao động sản xuất.

Trước tiên ta hiểu đơn giản câu tục ngữ đó theo nghĩa đen. Lúa Chiêm là giống lúa có xuất xứ từ khu vực Nam Trung Bộ từ đất Chiêm Thành (hay đất Chăm Pa cổ), quen chịu khí hậu khô hạn của Trung Bộ được mang ra Bắc gieo cấy vào mùa ít mưa rất thích hợp, gieo vào tháng giêng và thu hoạch khoảng tháng năm âm lịch. Khi “lúa chiêm lấp ló đầu bờ”, tức là bước vào thời kì “con gái” hay thời kì làm đòng, lúa tăng trưởng nhanh, cần rất nhiều các yếu tố dưỡng chất từ thiên nhiên, trong đó có chất được tạo nên nhờ tác nhân sấm, chớp của cơn giông. Khi tiếng sấm, đầu, báo hiệu mưa giông, cây lúa sẽ bước vào giai đoạn “phất cờ” tức là trổ bông. Đây là cách nhìn của người xưa trước các hiện tượng tự nhiên. Nó thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu lao động sản xuất, khát vọng chinh phục thiên nhiên của con người. Ông cha ta đã dựa trên kinh nghiệm quan sát và giải thích hiện tượng tự nhiên để đúc kết nên câu ca dao này.

Xem thêm:  Phân tích nhân vật Ngô Tử Văn trong Chuyện Chức Phán Sự Đền Tản Viên

Nếu giải thích ở góc nhìn hóa học, sinh học và vật lí học, đây là hiện tượng khá phổ biến. Vào những ngày hè, sấm chớp kèm mưa giông thường xuyên xuất hiện. Khi có hiện tương sấm, chớp, mưa, đất được bổ sung một nguồn đạm tự nhiên do phản ứng hóa học xảy ra trong đất. Đạm thúc đẩy quá trình tăng trưởng của cây, cây ra nhiều nhánh, lá tăng kích thước nhanh, quang hợp mạnh, do đó làm tăng năng suất cây trồng lên. Thực tế qua một cơn mưa giông đầu mùa, đa số các loài cây qua một đêm chồi non có khả năng tăng trưởng khoảng chừng 10 cm.

em hay phan tich cau ca dao sau lua chiem lap lo dau bo he nghe tieng trong phat co mà len - Phân tích câu "Lúa chiêm lấp ló đầu bờ Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên"
Phân tích câu "Lúa chiêm lấp ló đầu bờ Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên"

Tưởng chừng ý tứ chỉ tới đây. Nhưng không? Ca dao, tục ngữ luôn nói nhiều hơn sau vài câu từ ngắn ngủi.  Lúa ấp ủ bao ngày, tích lũy cuối cùng chỉ chờ ngày “đơm hoa kết trái”, tạo quả ngọt cho đời. Vụ lúa chiêm kéo dài 6 tháng, suốt từ tháng riêng (âm lịch) tới khoảng giữa tháng 5 (âm lịch). Đầu vụ thường gặp rét, lúa tăng trưởng kém, đến giữa vụ thời tiết ấm dần, thường có mưa rào. Bản năng thực vật cho phép nó cảm nhận được thời tiết. Lúa có thể “biết” sẽ có mưa trước vài ngày. Chính sự cảm nhận này mà loài thực vật tự bản thân điều chỉnh sự tăng trưởng để hút nước và các nguồn dinh dưỡng khác. Sau những ngày tháng rét mướt, cây lúa bình lặng tích lũy từng giọt dinh dưỡng ít ỏi kiên trì cho tới ngày sấm, chớp về. Khi thiên nhiên ban tặng nguồn sống ngọt ngào, cây lúa dồn hết sinh lực mà vươn mình đón lấy, chuyển hóa nguồn dinh dưỡng đó thành bông lúa đòng đòng với những quả thóc non đầy sữa thơm. Những ngày như thế, các người nông dân rất phấn khởi:

Xem thêm:  Dàn ý Kể về người thầy hoặc cô giáo mà em quý mến

“Lúa nếp là lúa nếp làng

Lúa lên lớp lớp lòng nàng lâng lâng.

Lúa nếp là lúa nếp non

Lúa lên lá nõn lá non nõn nà.”

Con người cũng như cây lúa vậy, đến thời điểm thích hợp, tự nhiên thành công sẽ đến, chỉ cần có lòng kiên trì mà thôi. Bác nông dân qua bao ngày “Trông trời, trông đất, trông mây” rồi lại “Trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm” mới tới ngày thu hoạch. Người thợ mộc phải ngày ngày cưa xẻ, đục, đẽo, sơn, trám… mới có sản phẩm mỹ nghệ độc đáo, hữu dụng. Học sinh cũng vậy, chăm chỉ, tích lũy kiến thức, rèn luyện kĩ năng, phẩm chất đạo đức mỗi ngày, đến một lúc nào đó nhất định sẽ chạm tới thành công. Giáo sư Ngô Bảo Châu, Nhà giáo Nguyễn Ngọc Ký, Nhà sử học Dương Trung Quốc… đều là minh chứng sống cho điều đó.

Ngược dòng lịch sử gần một ngàn năm trước có ông lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi nổi tiếng hiếu học. Tuy dung mạo xấu xí, nhà lại nghèo không có tiền mua dầu thắp đèn học, vì thế hàng đêm Mạc Đĩnh Chi đi bắt đom đóm rồi bỏ vào vỏ trứng lấy ánh sáng đọc sách. Sau bao ngày “đèn sách”, cuối cùng Mạc Đĩnh Chi đỗ đầu bảng, vinh quy về làng. Mạc Đĩnh Chi trở thành cảm hứng học tập cho biết bao thế hệ.

Tóm lại, trong quá trình lao động, cha ông ta đã đúc kết được nhiều kinh nghiệm  đắt giá trong một câu ca dao rất sinh động:

Xem thêm:  Tả cây hoa ly

“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ

Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”.

Những bài học kinh nghiệm đó vẫn còn giá trị tới tận ngày nay. Thiết nghĩ, thế hệ chúng ta cần có ý thức gìn giữ, lưu truyền đồng thời tiếp nối, phát huy những giá trị đó một cách tối đa.

Hoài Lê

Từ khóa tìm kiếm:

  • lúa chiêm lấp ló đầu bờ

Check Also

bloghocsinh img - Phân tích giá trị nhân đạo của truyện ngắn Vợ chồng A Phủ

Phân tích giá trị nhân đạo của truyện ngắn Vợ chồng A Phủ

Phân tích giá trị nhân đạo của truyện ngắn Vợ chồng A Phủ Bài làm …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *